De Groene kalender

Vieren of gedenken, in alle rust of met elkaar.

Laat je inspireren door oude gewoontes, groene symboliek, markante personen, inspirerende initiatieven, smaakvolle recepten, toepasselijke teksten, en praktische tips.

 

apr
21
wo
Anselmus van Canterbury
apr 21 hele dag

 

21 april Anselmus van Canterbury (ca. 1033-1109)

Uit het ei kruipen

 

   

 

Als Sint-Anselmus u aanhoort, krijgt ge een kuiken van een oort

(Een oort is een geldwaarde.)

 

 

Anselmus, geboren in 1033, werd aartsbisschop van Canterbury. Hij geldt als een belangrijk kerkleraar, filosoof en theoloog, zie verder bijvoorbeeld wikipedia/anselmus en www.heiligen.net

Anselmus werd tevens patroonheilige van kippenhouders. In de Paastijd leggen kippen meer eieren, ze worden broeds en de eerste kuikens dienen zich aan. Om goed verkoopbare kuikens te krijgen, was het een aanbeveling om de voorspraak van deze bisschop te vragen in een gebed: voor het nieuwe leven dat zich aandient.

 

 

 

 

Recepten

Eieren in de paastijd: www.sameneerlijketen.nl

apr
23
vr
Joris
apr 23 hele dag

23 april Sint Joris

Valeriaan – Joriskruid

Dan was jij de herder en ik was het schaap …’

 

 

President Poetin: tegen de achtergrond van St Joris te paard met de draak aan zijn voeten (foto ANP/Trouw, 2 maart 2018)

 

 

Draak en schapen

Soldaat Joris (George) werd een fameuze heilige: hij zou een draak verslagen hebben die mensen belaagde. Zo vinden we hem op vele afbeeldingen terug. Bang als men was had men – volgens legende – de draak eerst schapen als voedsel gegeven, daarna werden kleine kinderen door het lot aangewezen en aan de draak geofferd. Toen het lot viel op het dochtertje van de koning, was de maat vol: Joris versloeg de draak.

De draak symboliseert het kwaad in de wereld en Joris is de bestrijder ervan. Joris staat in een oude, lange traditie van moed en strijd, maar heeft wellicht nooit bestaan. In de heiligenkalender verbindt men hem met Georgius van Lydda (van Cappadocië), zie www.heiligen.net

Toevallig wordt rond deze tijd in veel kerken de zondag van de Goede Herder gevierd, een feestdag waarbij zowel God (Psalm 23) als Jezus (Johannes 10) herinneren aan de herder die voor kwaad behoedt.

 

 

 

 

 

Kruid

Valeriaan, Valeriana officinalis, wordt ook Joriskruid, Joriswortel en speerkruid genoemd. De scherpe punten aan het blad doen denken aan de klauwen van de draak. Het Latijnse ‘Valera’ betekent: ‘gezond, sterk zijn.’ Het kruid is kalmerend en angstwerend, en in gebruik als slaapmiddel. Het gebruik was reeds bekend bij de Griekse geneesheer Hippocratus (ca. 400 v.Chr.). Als tinctuur (alkohol oplossing) is het nog steeds een goed middel tegen nervositeit. Zie www.kloostertuinen.nl

valeriaan

 

Recepten

– Sint Jorisbrood: herinnert aan de schapen

In Bulgarije wordt het speciale brood ter ere van Sint Joris versierd met stippen of andere figuurtjes. De stippen verwijzen naar schapen, de figuurtjes naar staf, herder of schaapshondje. Deze dag is een lentefeest voor de herders en hun schapen.

Zie www.sameneerlijketen.nl (bron: Zalig gebakken, Marianne Geurtsen)

 

Schikken

– Schikkingen bij de zondag van de Goede Herder, zie www.symbolischschikken.nl

 

Vieren

Jij zoekt voor mij groen grazig gras.

(…) In diepe nacht maak jij het licht.

Jij houdt de wacht, jij blijft in zicht.

Als ik jou heb, heb ik genoeg. (Erik Idema)

 

apr
25
zo
Marcus – evangelist
apr 25 hele dag

25 april Marcus – evangelist

Bonen en Pompoenen

bonen

 

Sinte Merc, plant uw bonen en gaat naar de kerk.

Sint Marcus-dag zaaien voor zonne (zonsopgang) om pompoenen te krijgen gelijk tonnen.

 

Marcus was de vroegste evangelist die, kort en krachtig, van Jezus verhaalde.

Er zijn door het jaar heen meerdere gedachtenisdagen met hem verbonden, maar 25 april herinnert juist door allerlei tuinspeuken aan hem.

Nu er gezaaid moet worden, is meer zonnewarmte nodig.

 

apr
27
di
Dorothee Sölle
apr 27 hele dag

27 april Dorothee Sölle

In verbondenheid met de aarde

 

wereldbol          zout der aarde zijn

 

Sölle, geboren in 1929 en overleden op 27 april in 2003, is bekend om haar politieke avondgebed. Zij was een Duitse, politiek geëngageerde, theologe die belangrijk was in de vredesbeweging, met name ook in haar verzet tegen de kernwapens. Toen haar gevraagd werd waarom zij zich zo inzette voor de vrede, antwoordde zij: “ik realiseer mij nu: ik weet beter dan ooit te voren, hoe peilloos diep mijn liefde voor de schepping is, mijn geloof in de goedheid van de schepping.” (in: God heeft mensen nodig, een theologie van de schepping, 1984). Vanaf dat moment besefte zij meer dan ooit dat een weg van inkeer én toewending naar de wereld samengaan. Onder haar vele boeken: De Heenreis, over religieuze ervaringen (1975) en Mystiek en verzet (2001).

De Hoogstraatgemeenschap ‘Het Kloosterhof van Gestel’ in Eindhoven laat zich mede inspireren door Dorothee Sölle. Vooral deze bijbeltekst leidend:

Laat het recht als water golven, en gerechtigheid als een immer vloeiende beek (Amos 5, 24).

beek

Het is de basis voor activiteiten, gebedsleven en gastvrijheid. De gemeenschap organiseert bezinningsdagen en maatschappelijke retraites rond ‘Zorg voor de aarde’ op de ecologische boerderij De Genneper Hoeve. In het voormalige kloostergebouw van de zusters van Liefde aan de Hoogstraat zijn ook organisaties ondergebracht als Emmaus, De Omslag, Vluchtelingenwerk en de Grieks-Orthodoxe Kerk.

Zie www.hetkloosterhofvangestel.dse.nl en www.hoogstraatgemeenschap.nl

 

 

apr
29
do
Catharina van Siena
apr 29 hele dag

29 april Catharina van Siena (ca. 1347-1380)

Pinksterbloem – Katrienkes

Sint-Katrien draagt de roem van de boomgaard in de bloem

 

pinksterbloem                                   boomgaard

 

Als de gedachtenis van Catharina van Siena gevierd wordt, staan de fruitbomen in bloei en bloeien de pinksterbloemen voluit. Catharina werd met Theresia van Avila in 1970 tot kerklerares uitgeroepen. Tijdens haar leven, als lid van de derde (leken)orde van de Dominicanen, keerde mede door haar inzet de paus van Avignon (Gregorius XI) terug naar Rome.

mei
1
za
Marculphus van Nanteuil
mei 1 hele dag

1 mei Marculphus van Nanteuil (ca. 490 -558)

Franse koningen: koningszeer

 

Marculphus kreeg van de Franse koning een stuk land in Normandië, nu bekend als Saint Marcoef de L’isle. Hij stichtte er een klooster voor kluizenaars die leefden volgens het model van de Egyptische kluizenaars. In het begin was de leefregel van Augustinus leidend, later werd het een klooster in de benedictijnse traditie. Marculphus kreeg bekendheid doordat hij Franse koningen genas van ‘koningszeer’, scrofulose, een lymfeklierzwelling. In 898 werden zijn relieken overgebracht naar een speciale schrijn in Corbeny, bij Reims. Na hun kroning bezochten Franse koningen zijn schrijn om zich tegen deze ziekte te beschermen. Marculphus werd de patroon van apothekers en aangeroepen bij klierziekten.

 

helmkruid of Antoniuskruid

 

Kruid

– Knopig Helmkruid, Scrophularia nodosa, St.Markoenskruid

Het kruid wordt ook wel aambeiwortel of scrofelkruid genoemd. De wortelstok heeft enige gelijkenis met aambeien, kleine zwellingen. Misschien ‘helpt’ het, maar of het kruid werkelijk ‘werkt’ is niet aangetoond.

 

Maria – Meimaand
mei 1 hele dag

 

Maria-Meimaand

Bloemen, Meiwijn en Geurende kruiden

 

 

Rond 1 mei werd het voorjaarsfeest ter ere van de Romeinse godin Flora gevierd, godin van de lente en de bloemen.

In 1579 begon Carolus (Karel) Borremeus, aartsbisschop van Milaan en later heiligverklaard, dit algemeen geliefde voorjaarsfeest om te buigen naar een katholiek feest waarin Maria een centrale plaats heeft. Dit feest werd in de 18e eeuw door de Jezuïeten in Italië verder uitgebouwd tot een hele maand: Maria-meimaand, waarbij men op 1 mei (Dag van de arbeid) in het bijzonder Jozef, de timmerman (arbeider), eert.

Tot op vandaag krijgt Maria in de meimaand alle aandacht. In kerken en kapellen richt men zich tot Maria in gebed en zien we extra bloemenhulde bij Mariabeelden.

De naam Mei gaat terug op nog een andere Romeinse godin, Maia, godin van vruchtbaarheid, liefde en ontluikend leven.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

meidoorn

 

Bloemen

Er zijn veel bloemen die deze maand bloeien, in de volksmond Maria-bloemen genoemd. Ze dragen vaak de kleuren wit en blauw.

Witte bloemen herinneren aan haar ongereptheid (‘maagdelijkheid’): stevige witte rozen en lelies, maar ook kwetsbare madeliefjes en margrieten.

Blauwe bloemen verwijzen naar haar hemelse status (‘hemelse’ koningin), het blauw van de hemel, het is een ‘dure’ kleur. Voorbeelden van blauwe Maria-bloemen: vergeet-mij-niet, korenbloem, zwaardlelie, viool, bernagie, akelei en erepijs.

Zie www.symbolischschikken.nl (opgenomen onder ‘bijzondere thema’s)

 

lievevrouwebedstro

 

Kruiden

– Lievevrouwebedstro, Galium odoratum

– Echt walstro, Galium verum, Onze lieve vrouwe bedstro

Een legende verhaalt dat Maria deze kruiden een heerlijke geur gaf, toen Jozef ze voor haar had verzameld als bedstro. De geur van Lievevrouwebedstro is gedroogd het sterkst. De volksnaam mottenkruid herinnert aan de gewoonte om met de geur van het kruid motten weg te houden uit de linnenkast.

 

Recepten

Beide kruiden worden gebruikt voor het kruiden van zogenaamde meiwijn, bowl en likeur. De bloemen zijn te gebruiken in thee.

Zie verder www.sameneerlijketen.nl

 

Vieren

Zie ook  www.scheppingvieren.nl

mei
11
di
IJsheiligen
mei 11 – mei 14 hele dag

12,13,14 mei IJsheiligen: Pancratius, Servatius, Bonifatius

Nachtvorst en toch een groen graf

 

Pancraas, Servaas en Bonifaas, zij geven vorst en ijs helaas

Voor de nachtvorst zijt gij niet beschermd, totdat Servatius zich ontfermt

Tot Bonifaas, die strenge baas, wees voor vrucht op vorst beducht

 

 jasmijn

 

Pancratius, Servatius en Bonifatius worden beschouwd als ‘ijsheiligen’ en achtereenvolgens op 12, 13 en 14 mei herdacht. Allerlei tuin- en weerspreuken herinneren aan hen. Nachtvorst kan in het late voorjaar fnuikend zijn voor bloesems van vruchtbomen. Met het buitenzetten van potplanten kan men daarom maar beter wachten tot na de IJsheiligen.

Pancratius van Rome en Bonifatius van Tarsus waren tijdgenoten. Bonifatius werd omstreeks 306/307, vier jaar na Pancratius, onthoofd in Rome. Niet te verwarren met ‘onze’ Sint Bonifatius die bij Dokkum werd vermoord (754).

Over Servatius – eerste Nederlandse bisschop – gaat de legende dat hij in 384 zijn bisschopszetel wilde verplaatsen van Tongeren naar Maastricht. Onderweg overleed hij. Toen hij in Maastricht werd begraven, bleef zijn graf groen. De Sint-Servaas kerk in Maastricht herinnert aan hem.

 

 sering

 

Bloem

– De Sering wordt ook Servaasbloem genoemd omdat het begin van bloei van deze geurende struik zo rond deze dagen, de IJsheiligen, ligt.

 

 

mei
15
za
Isidorus van Madrid
mei 15 hele dag

15 mei Isidorus van Madrid (ca. 1070-1130)

– De kachel uit, de zon neemt het over

– De boerenheilige deelt, wat hij heeft

 

Isidoor voorbij, noordenwind voorbij

Isidoorke thuis, uit het fornuis

Vroeger was het houtgestookte fornuis de warmtebron voor het hele huis. Rond 15 mei werd het fornuis niet meer doorlopend gestookt (in Spanje).

 

Isidoor

 

Isidorus was een eenvoudige boerenknecht. Hij werd patroon van landbouwers en tuinders. Ook is hij patroon van de stad Madrid. Wat nu een park is in deze stad, zou voorheen het land geweest zijn dat Isidorus als boerenknecht bewerkte.

Legenden verhalen hoe bijzonder hij was. Zo leidden engelen de ploeg met ossen als Isidoor aan het bidden was. Ook schoot hij hongerende vogels te hulp met het zaad dat bestemd was voor een nieuwe graanoogst. De zakken raakten erdoor half leeg. Maar toen Isidorus het zaad ging zaaien waren de zakken weer gevuld. Het leverde de verraste landheer opnieuw een overvloedige oogst. Een ander verhaal van overvloed speelde rond een feestelijke maaltijd. Isidorus was uitgenodigd maar kwam te laat: er was nog maar één brood over. Isidorus was in gezelschap van arme mensen en besloot het brood te delen: er was genoeg voor iedereen en er bleef nog een volle mand brood over.

 

graan op aarde

 

Recept

Isidorusringen, eenvoudig Spaans gebak met broodmeel,

zie www.sameneerlijketen.nl

 

jun
1
di
Thomas Berry
jun 1 hele dag

1 juni Thomas Berry (1914-2000)

Verwevenheid van leven

 

Het universum is een gemeenschap van subjecten, niet een verzameling van objecten.”

 

 

Thomas Berry was een religieus lid van de congregatie van Passionisten en tevens theoloog en cultuurhistoricus. Vanuit de zorg voor de schepping benadrukte hij de verwevenheid van al het leven op aarde. Voor bovenstaand citaat en meer over Thomas Berry, zie de website van de Konferentie van Nederlandse religieuzen, op www.knr.nl onder duurzaamheid / heiligen en helden.