De Groene kalender

Vieren of gedenken, in alle rust of met elkaar.

Laat je inspireren door oude gewoontes, groene symboliek, markante personen, inspirerende initiatieven, smaakvolle recepten, toepasselijke teksten, en praktische tips.

 

okt
15
vr
Theresia van Avila
okt 15 hele dag

15 oktober  Theresia van Avila (1515-1582)

Leven vanuit de diepte

 

aardappel

 

Theresia van Avila (Spanje), karmelietes, mystica, kerklerares, bracht vernieuwing in de Karmels, de kloosterordes met deze naam, en koos opnieuw voor een vegetarische leefstijl voor de contemplatieve zusters Karmelietessen. Als eerste vrouw wordt zij uitgeroepen tot lerares van de kerk, door Paus Paulus VI in 1990.

Theresia legt in haar geschriften veel nadruk op het gebedsleven: ‘een leven vanuit de diepte’. Zij gebruikt voor het gebedsleven het beeld van een tuinman die op verschillende manieren de tuin van water voorziet. Het gebedsleven, het zware putten uit een diepe bron, kan voor de biddende mens tot lichte, geoefende arbeid worden. Of in een ander beeld: zoals het hemelwater – door God geschonken, je toevalt en de tuin doet bloeien, zo kan een regelmatig, gediciplineerd gebedsleven een mens tot bloei brengen. Of denk aan het proces waarbij een pop eerst een rups en daarna tot een mooie vlinder uitgroeit, zo vanzelfsprekend én wonderlijk kan de bidder het gebedsleven beleven.

Theresia vermeldt in haar geschriften dat men vanaf 1570 aardappels verbouwde bij een Karmelklooster in Spanje. De aardappel is waarschijnlijk in de 15e eeuw door missionarissen ingevoerd vanuit Midden-Amerika. Ze groeien ‘vanuit de diepte’.

Haar gedenkdag wordt wel verbonden met de oogsttijd: ‘Met Sinte-Treze, vallen de leste bezen.’ (Vlaams voor ‘bessen’). Na deze datum behoort men geen bessen meer te eten.

 herfstframbozen

 

Recept

 

Vieren

Aardappels – leven vanuit de diepte, zie www.scheppingvieren.nl

 

Geloofd bent u om aardappels,

verscholen in de aarde.

Gij schenkt leven,

vanuit de diepte.

(Tini Brugge)

 

 

okt
16
za
Gerardus Majella
okt 16 hele dag

16 oktober Gerardus Majella (1726-1755)

Tijd om noten te kraken

 

 

Het is typisch een dag van de oogst: ‘Op het feest van Sint-Gallus, doet de wind de noten vallen.’

 

In Frankrijk werd de oogst van druiven, appels en aardappels afgerond en ook in Zuid-Duitsland houdt men op deze dag nog allerlei oogstgebruiken in ere. De Italiaanse broeder Gerardus van Majella (‘Gallus’) was onder meer tuinman. Hij sloot zich in 1749 aan als lekenbroeder bij de orde van de Redemptoristen. Hij werd een bekende volksheilige en heilig verklaard in 1914 vanwege zijn liefdewerk en genezingen. In het Redemptoristenklooster in Wittum is in 1962 een veelbezochte Gerarduskapel gebouwd.

 

 

Recepten

Zie www.sameneerlijketen.nl in de rubriek ‘Heiligen’. Zie verder ook de rubriek scheppingsperiode / oogst.

 

 

 

okt
18
ma
Lucas – evangelist
okt 18 hele dag

18 oktober Lucas – evangelist

Dieren weten beter

 

 

 

 

 

 

Traditiegetrouw begint op de feestdag van Lucas, de schrijver van het evangelie ‘volgens Lucas’, de oogst van stoofperen.

 

Sinds de 4e eeuw wordt Lucas afgebeeld als of met (gevleugelde) stier, os of kalf.

Het herinnert aan de bijbeltekst dat os en ezel beter de stal weten te vinden, dan de mensen (Jesaja 1,3). Op afbeeldingen zijn os en ezel in de kerststal te vinden.

 

 

 

 

 

 

 

 

okt
20
wo
Wendelinus van Trier
okt 20 hele dag

20 oktober Wendelinus van Trier (ca. 550-630)

Herder zijn

 

 

Wendelinus was volgens legenden (uit de 14e eeuw) een koningszoon, maar werd kluizenaar en herder. Hij vertrok als pelgrim naar Rome en werd abt van een klooster in de buurt van Trier. Hij leefde als een monnik. Sankt Wendel, waar hij begraven is, werd een belangrijke pelgrimsplaats.

Wendelinus wordt afgebeeld met een herdersstaf met honden en schapen om hem heen en is met name beschermheilige van boeren en herders.

Op zijn gedenkdag begon de oogst van koolrapen.

 

okt
21
do
Ursula
okt 21 hele dag

 

21 oktober Ursula van Keulen (ca. 453)

Stoof eens een kool

 

 

Rond Ursula bestaan vele legenden. Zij werd een bekende heilige in Keulen, waar zij is gedood samen met andere vrouwen.

In de middeleeuwen kwam haar verering tot bloei, bij de bouw van kerken en handel in relieken.

 

Zij is typisch een oogstheilige, waaraan men herinnerd wordt bij de oogst.

Op Ursula’s gedenkdag begon men het oogsten van de kolen, want het weer kan maar zo omslaan:

‘Doe met Ursula de oogst naar binnen, anders komt Judas (28 oktober) met sneeuw voor de pinnen.’

 

 

Recept

Kijk voor koolrecepten, soep, salade e.d. op sameneerlijketen.nl, gebruik de zoekfunctie: ‘kool’

okt
23
za
Severinus
okt 23 hele dag

 

23 oktober Severinus van Keulen (ca. 403)

 … bied je fruit tijdig aan bij een mobiele pers …

 

 

Ook Severinus is een typische oogstheilige, die men verbindt met de oogst van appels.

Hij was bisschop in Keulen, is tijdgenoot van Martinus van Tours (11 november) en Ursula van Keulen (21 oktober), eveneens bekend in dat gebied.

Hij werd om hulp aangeroepen bij droogte.

Op de gedenkdag van Severinus begon het bereiden van appelwijn en cider.

 

 

 

Recept

Zie verder appelrecepten.

 

okt
28
do
Simon en Judas
okt 28 hele dag

 

28 oktober Simon de Zeloot en Judas Taddeüs – apostelen

Benut je laatste kans

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Beide apostelen kregen een plaats op een kerkkalender, omdat ze nu eenmaal ‘oude heiligen’ zijn; hun namen worden in de Bijbel genoemd.

Van Simon bestaan relieken in Keulen. Met Judas wordt niet de beter bekende Judas Iskariot bedoeld, maar een ander (Johannes 14).

Simon en Judas worden samen in het veld afgebeeld en vinden ook samen de dood.

 

Hun gedenkdatum wordt verbonden met een late oogst en de verandering van het weer en de seizoenen, zoals in deze spreuk:

‘Als Simon en Judas gaan, komt de winter eraan.’

De laatste appels worden geoogst.

 

nov
1
ma
Allerheiligen
nov 1 hele dag

1 november Allerheiligen

In het licht van heiligen

 

 

De gedachtenis aan mensen als lichtende voorbeelden is in de westerse kerk terug te voeren tot de bouw van het Pantheon, herbouwd in de 2e eeuw nChr., een tempel aan ‘alle goden’ gewijd. Toen het gebouw door de Romeinse keizer omstreeks 600 aan paus Bonifacius IV geschonken werd, bracht deze er allerlei relieken van christelijke martelaren naar toe. Hij stelde een viering in om deze martelaren te gedenken op 13 mei, in de Paastijd. De kerk van het Oosten kende een dergelijke gedachtenisviering al sinds de 4e eeuw. Omstreeks 837 verplaatste paus Gregorius de viering naar 1 november en verruimde de gedachtenis tot alle heiligen.

Het Pantheon werd een kerkgebouw met in de koepel een cirkelvormige open ruimte. Door de koepel valt het licht naar binnen dat de donkere binnenruimte verlicht. Een dergelijk ‘hemels licht’ zien we terug op afbeeldingen van heiligen. Heiligen zijn te herkennen aan een gouden krans van licht rond of achter hun hoofd. De krans van licht doet denken aan de zon, als beeld van de Eeuwige, die zijn licht doet opgaan over alle mensen. Heiligen brengen ‘heil en verlichting’ door hun bijzondere levenswijze.

 

Vieren

– Zie www.scheppingvieren.nl / Allerzielen

 

Licht, geboren uit het duister

Licht dat ontstond in de wieg van de tijden

Licht dat bestaat, nog iedere dag.

Bron van warmte, energie

Bundel kleuren,

verbogen in het licht

van mensen

dat ons omgeeft.

(naar een tekst van Marijke de Bruine)

 

 

Recept

– Allerheiligenbrood, zie www.sameneerlijketen.nl

 

nov
2
di
Allerzielen
nov 2 hele dag

2 November Allerzielen

Dankbaar gedenken met een lichtje, bloemen en goede geuren

 

 

Het vieren van Allerzielen gaat terug op de kloostertraditie van de benedictijnen in Cluny (Frankrijk). In 998 werd hier liturgisch vormgegeven aan een gedachtenisviering voor alle gestorven gelovigen. De viering kreeg in de 13e eeuw de naam Allerzielen.

Tegenwoordig wordt, los van levensovertuiging, op deze dag in veel breder verband aan de herdenking van geliefde doden aandacht geschonken. Begraafplaatsen en uitvaartondernemers organiseren lichtjesbijeenkomsten in allerlei vorm, waarbij de mogelijkheid wordt geboden stil te staan bij de betekenis en vruchten van elk mensenleven, dankbaar voor de oogst die dit leven bracht.

Het was gewoonte om speciale broodjes, ‘zielenbrood’ of krakelingen te eten.

Omstreeks dezelfde datum viert men steeds vaker Halloween, een feest dat in de keltische traditie bestond en later met Allerheiligen werd verweven. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Halloween )

 

Bloem

– de Chrysant is een bloem die in dit seizoen bloeit en begraafplaatsen in deze tijd siert. De bloem kreeg daarom de volksnaam Allerzielenbloem. Passende schikkingen, zie www.symbolischschikken.nl/ Gedachtenis

 

 

 

 

 

 

 

Vieren 

– Voor teksten rond Allerheiligen en Allerzielen, zie www.scheppingvieren.nl

 

 

Recepten bij Gedachtenis

· Allerheiligenbrood
· Rozemarijnboterkoek
Kwarktaart met maanzaadspiraal
. Troostvolle lavendelkoekjes
· Krakelingen, koekjes met een achtvorm

 

 

nov
3
wo
Hubertus
nov 3 hele dag

3 november Hubertus van Luik (655-727)

Verbond tussen God, dier en mens

 

 

Volgens een legende was Hubertus na het overlijden van zijn vrouw een fervent jager die zelfs op kerkelijke vierdagen op jacht ging. Op Goede Vrijdag in het jaar 678 volgde hij een hert. Oog in oog met dit dier, om hem te doden, zag Hubertus dat een kruis tussen het gewei van het dier schitterde. Hij hoort een stem die hem oproept zijn leven niet aan de jacht, maar aan God te wijden. Hij geeft aan die stem gehoor en gaat bij Lambertus, bisschop van Maastricht, in de leer. Zo vinden we hem op afbeeldingen.

Hubertus zal later de relieken van Lambertus, die omstreeks 705 vermoord werd, van Maastricht naar Luik verplaatsen. Hij volgt Lambertus op en wordt zo de tweede bisschop van Maastricht en Luik.

Bij jagers denk je aan honden: volgens een legende geneest Hubertus een man die aan hondsdolheid lijdt. Op deze dag worden soms dieren, met name honden, gezegend. Ook bakt men (krenten)broodjes, vaak met een ingebakken kruis, de zgn. Hubertusbroodjes of ‘hubkes’.

 

Recept

– Hubertusbroodjes, zie www.sameneerlijketen.nl