De Groene kalender

Vieren of gedenken, in alle rust of met elkaar.

Laat je inspireren door oude gewoontes, groene symboliek, markante personen, inspirerende initiatieven, smaakvolle recepten, toepasselijke teksten, en praktische tips.

 

okt
23
wo
Severinus
okt 23 hele dag

 

23 oktober Severinus van Keulen (ca. 403)

 … bied je fruit tijdig aan bij een mobiele pers …

 

 

Ook Severinus is een typische oogstheilige, die men verbindt met de oogst van appels.

Hij was bisschop in Keulen, is tijdgenoot van Martinus van Tours (11 november) en Ursula van Keulen (21 oktober), eveneens bekend in dat gebied.

Hij werd om hulp aangeroepen bij droogte.

Op de gedenkdag van Severinus begon het bereiden van appelwijn en cider.

 

 

 

Recept

Zie verder appelrecepten.

 

okt
28
ma
Simon en Judas
okt 28 hele dag

 

28 oktober Simon de Zeloot en Judas Taddeüs – apostelen

Benut je laatste kans

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Beide apostelen kregen een plaats op een kerkkalender, omdat ze nu eenmaal ‘oude heiligen’ zijn; hun namen worden in de Bijbel genoemd.

Van Simon bestaan relieken in Keulen. Met Judas wordt niet de beter bekende Judas Iskariot bedoeld, maar een ander (Johannes 14).

Simon en Judas worden samen in het veld afgebeeld en vinden ook samen de dood.

 

Hun gedenkdatum wordt verbonden met een late oogst en de verandering van het weer en de seizoenen, zoals in deze spreuk:

‘Als Simon en Judas gaan, komt de winter eraan.’

De laatste appels worden geoogst.

 

nov
1
vr
Allerheiligen
nov 1 hele dag

1 november Allerheiligen

In het licht van heiligen

 

 

De gedachtenis aan mensen als lichtende voorbeelden is in de westerse kerk terug te voeren tot de bouw van het Pantheon, herbouwd in de 2e eeuw nChr., een tempel aan ‘alle goden’ gewijd. Toen het gebouw door de Romeinse keizer omstreeks 600 aan paus Bonifacius IV geschonken werd, bracht deze er allerlei relieken van christelijke martelaren naar toe. Hij stelde een viering in om deze martelaren te gedenken op 13 mei, in de Paastijd. De kerk van het Oosten kende een dergelijke gedachtenisviering al sinds de 4e eeuw. Omstreeks 837 verplaatste paus Gregorius de viering naar 1 november en verruimde de gedachtenis tot alle heiligen.

Het Pantheon werd een kerkgebouw met in de koepel een cirkelvormige open ruimte. Door de koepel valt het licht naar binnen dat de donkere binnenruimte verlicht. Een dergelijk ‘hemels licht’ zien we terug op afbeeldingen van heiligen. Heiligen zijn te herkennen aan een gouden krans van licht rond of achter hun hoofd. De krans van licht doet denken aan de zon, als beeld van de Eeuwige, die zijn licht doet opgaan over alle mensen. Heiligen brengen ‘heil en verlichting’ door hun bijzondere levenswijze.

 

Vieren

– Zie www.scheppingvieren.nl / Allerzielen

 

Licht, geboren uit het duister

Licht dat ontstond in de wieg van de tijden

Licht dat bestaat, nog iedere dag.

Bron van warmte, energie

Bundel kleuren,

verbogen in het licht

van mensen

dat ons omgeeft.

(naar een tekst van Marijke de Bruine)

 

 

Recept

– Allerheiligenbrood, zie www.sameneerlijketen.nl

 

nov
2
za
Allerzielen
nov 2 hele dag

2 November Allerzielen

Dankbaar gedenken met een lichtje, bloemen en goede geuren

 

 

Het vieren van Allerzielen gaat terug op de kloostertraditie van de benedictijnen in Cluny (Frankrijk). In 998 werd hier liturgisch vormgegeven aan een gedachtenisviering voor alle gestorven gelovigen. De viering kreeg in de 13e eeuw de naam Allerzielen.

Tegenwoordig wordt, los van levensovertuiging, op deze dag in veel breder verband aan de herdenking van geliefde doden aandacht geschonken. Begraafplaatsen en uitvaartondernemers organiseren lichtjesbijeenkomsten in allerlei vorm, waarbij de mogelijkheid wordt geboden stil te staan bij de betekenis en vruchten van elk mensenleven, dankbaar voor de oogst die dit leven bracht.

Het was gewoonte om speciale broodjes, ‘zielenbrood’ of krakelingen te eten.

Omstreeks dezelfde datum viert men steeds vaker Halloween, een feest dat in de keltische traditie bestond en later met Allerheiligen werd verweven. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Halloween )

 

Bloem

– de Chrysant is een bloem die in dit seizoen bloeit en begraafplaatsen in deze tijd siert. De bloem kreeg daarom de volksnaam Allerzielenbloem. Passende schikkingen, zie www.symbolischschikken.nl/ Gedachtenis

 

 

 

 

 

 

 

Vieren 

– Voor teksten rond Allerheiligen en Allerzielen, zie www.scheppingvieren.nl

 

 

Recepten bij Gedachtenis

· Allerheiligenbrood
· Rozemarijnboterkoek
Kwarktaart met maanzaadspiraal
. Troostvolle lavendelkoekjes
· Krakelingen, koekjes met een achtvorm

 

 

nov
3
zo
Hubertus
nov 3 hele dag

3 november Hubertus van Luik (655-727)

Verbond tussen God, dier en mens

 

 

Volgens een legende was Hubertus na het overlijden van zijn vrouw een fervent jager die zelfs op kerkelijke vierdagen op jacht ging. Op Goede Vrijdag in het jaar 678 volgde hij een hert. Oog in oog met dit dier, om hem te doden, zag Hubertus dat een kruis tussen het gewei van het dier schitterde. Hij hoort een stem die hem oproept zijn leven niet aan de jacht, maar aan God te wijden. Hij geeft aan die stem gehoor en gaat bij Lambertus, bisschop van Maastricht, in de leer. Zo vinden we hem op afbeeldingen.

Hubertus zal later de relieken van Lambertus, die omstreeks 705 vermoord werd, van Maastricht naar Luik verplaatsen. Hij volgt Lambertus op en wordt zo de tweede bisschop van Maastricht en Luik.

Bij jagers denk je aan honden: volgens een legende geneest Hubertus een man die aan hondsdolheid lijdt. Op deze dag worden soms dieren, met name honden, gezegend. Ook bakt men (krenten)broodjes, vaak met een ingebakken kruis, de zgn. Hubertusbroodjes of ‘hubkes’.

 

Recept

– Hubertusbroodjes, zie www.sameneerlijketen.nl

 

 

nov
7
do
Willibrord
nov 7 hele dag

7 november Willibrordus van Utrecht (658-739)

Licht in de Lage Landen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Willibrord wordt geboren in Noord-Engeland. Alcuin (733-804), die het levensverhaal van Willibrord beschrijft, vermeldt dat diens moeder in een droom al voorzag dat zij een zoon zou baren die licht in de duisternis zou brengen.

Willibrordus wordt gevormd in het benedictijnerklooster in Ripon (Engeland). Als hij 31 jaar oud is, steekt hij met 12 monniken de Noordzee over naar het gebied van de Franken. Hij reist met paard en wagen om zijn geloof en zijn kennis van het Evangelie met mensen te delen.

In 695 wordt Willibrord in Rome tot bisschop gewijd en door de Frankische Pepijn van Herstal aangesteld als prediker voor de Friezen in de Lage Landen. Hij sticht in Utrecht volgens de traditie een klooster met kerk, die hij wijdt aan de heilige (Sint) Maarten. De huidige Domkerk draagt nog steeds diens naam, op het Sint Janskerkhof vindt men een standbeeld van Maarten, gezeten op een paard (zie deze Groene Kalender, 11 november). Willibrord geldt als schutspatroon van de rooms-katholieke kerkprovincie Nederland.

Verscheidene waterbronnen gaf men zijn naam: de zgn. ‘Willibrordputjes’, teken van leven, van levendgevend water, bijvoorbeeld in Heiloo.

Veel kerken vieren op 7 november een oecumenisch getinte Willibrordzondag, herinnerend aan degene die het christelijke geloof in de Lage Landen bracht.

 

Bloem

Asters worden Sint Wilpersblumkes genoemd.

Het zijn bloemen die begin november nog in tuinen bloeien.

De naam Aster is in het Grieks de naam voor ster, stille verwijzing naar het licht dat Willibrord in de duisternis bracht?

 

 

 

 

 

nov
11
ma
Martinus
nov 11 hele dag

11 november Martinus van Tours (ca. 316-397)

Een levensweg om te delen

 

 

We kennen Martinus als Sint Maarten die als militiar zijn mantel deelde met een bedelaar langs de weg. Hij koos voor vrede en verzoening. Een legende verhaalt dat Martinus door het volk tot bisschop werd gekozen maar dat eigenlijk niet wilde. Martinus verschuilt zich in een ganzenhok, maar als bewakers van het erf gaan ganzen ‘gakken’ bij bezoek: ze verraden Martinus, waardoor hij wordt gevonden.

Martinus werd een voorbeeld voor mensen vanwege zijn aandacht voor de armen, zijn afschuw van pracht en praal, en zijn gehechtheid aan eenvoud. Als bisschop leefde hij als een monnik.

Op de Domtoren in Utrecht staat een afbeelding van Martinus die zijn mantel deelt. De stad geeft rond deze vierdatum veel aandacht aan hem en de inspiratie die hij kan bieden, zie www.sintmaartenutrecht.nl .

Tjerk Ridder (www.tjerkridder.com) maakte een documentaire en een theatervoorstelling van zijn pelgrimage over het Martinuspad: vanaf Tours in Frankrijk via de Dom in Utrecht naar de Martinitoren in Groningen. De gedachte van het delen verbindt hij met het zoeken naar vrede en gerechtigheid voor een kwetsbare aarde en al wat daarop leeeft, van insecten, vogels, planten, tot mensen. In de documentaire krijgen voorbeelden van goede initatieven aandacht.

Op het feest van Sint Maarten worden boekweitpannenkoeken, de zgn. Sint-Maartenskoeken, gegeten. Martinus zou het boekweit hebben ingevoerd. In Zeeland bakt men wafels met vijf hartjes.

 

   

 

November is van oudsher de slachtmaand. Vee dat buiten geen voedsel vindt werd naar binnen gehaald om geslacht te worden omdat bijvoeren in de winter te kostbaar zou zijn: Op Sint-Martijn slacht de arme zijn zwijn.

 

Recept

– Wafels en boekweitpannenkoeken, zie www.sameneerlijketen.nl

 

 

 

nov
17
zo
Elisabeth van Thüringen / Hongarije
nov 17 hele dag

17 november Elisabeth van Thüringen (1207-1231)

Liefde delen: brood, vis en rozen 

 

Elisabeth van Thüringen is ook bekend als Elisabeth van Hongarije. In navolging van Franciscus en Clara van Assisi wijdt deze koningsdochter haar leven aan het verzorgen van zieken en bedelaars. Zij wordt vaak afgebeeld met brood, vis of een kan. Een legende verhaalt hoe haar man haar ‘betrapte’ bij het uitdelen van brood aan de armen: dat hoort een koningsdochter toch niet te doen? De broodjes veranderden in rozen.

 

roos
rozen

 

Schikken 

– Voor rozen, zie www.symbolischschikken.nl, onder planten en symboliek

 

brood

 

Recept

– Voor Elizabeth-broodtaart, zie www.sameneerlijketen.nl

 

 

 

 

brood

 

nov
23
za
Pascal / Clemens
nov 23 hele dag

23 november Blaise Pascal (1623-1662) / Sint Clemens (1e eeuw)

Vuur

 

“Jaar der genade 1654. Maandag 23 november, dag van de heilige Clemens, paus en martelaar …  Vanaf ongeveer half elf ’s avonds tot ongeveer een half uur na middernacht / Vuur / God van Abraham, God van Izaäk, God van Jacob, niet van de filosofen en de geleerden / Zekerheid, zekerheid, besef, vreugde, vrede / Vreugde, vreugde vreugde, tranen van vreugde …” (tekstfragment, Blaise Pascal, 1654)

 

    rabarber                         

 

De Franse filosoof, uitvinder en wiskundige Blaise Pascal (1623-1662) had, 31 jaar oud, op 23 november een bijzondere ervaring, die mystiek te noemen is. Die ervaring is met vuur verbonden, zoals bij meer bijbelse profeten, zoals Ezechiël.

Het verhaal gaat dat Pascal zijn ervaring opschreef en dit papiertje zijn hele leven bij zich hield, ingenaaid in zijn jas. Die tekst is kenmerkend geworden voor zijn filosofie, waarin de rede aanloopt tegen zijn grenzen. De ervaring maakte van hem geen mysticus, maar bracht hem tot het nieuwe besef dat geloof vraagt om een sprong, om overgave. God is in die ervaring geen abstractie maar een reële werkelijkheid.

 

 

Deze dag herinnert Pascal aan Clemens, een van de eerste pausen. Deze leefde nog in de eerste eeuw, mogelijk als derde opvolger van Petrus.

Clemens werd gedood en is daarom op afbeeldingen te zien met onder meer een palmtakje, symbool van een martelaar en symbool van overwinning.

Zijn relieken, zo wil het verhaal, bevinden zich in de San Clemente in Rome.

 

nov
25
ma
Catharina van Alexandrië
nov 25 hele dag

 

25 november Catharina van Alexandrië (ca. 300)

Koeien aan de lijn 

 

    

 

Haar gedenkdag is in 1969 geschrapt omdat ze waarschijnlijk nooit heeft bestaan: alleen in wonderlijke legenden leidde Catharina een bloeiend leven. Ze is volgens verhalen een wijze, koninklijke vrouw die toen zij 15 jaar was reeds alle werken van Plato uit haar hoofd kende. In het Catharinaklooster in de Sinaïwoestijn zouden nog relikwieën van haar bestaan. Als christen weigerde ze haar geloof af te leggen en werd daarom veroordeeld tot de dood op het rad. Zo vinden we haar op afbeeldingen terug. Ze werd patroonheilige van molenaars, wagenmakers en wijsgeren.

In november, als het gras buiten niet meer groeit, werd het vee naar binnen gehaald, vandaar: met Sinte-Katrijn moeten de koeien aan de lijn!

 

 

Bloem 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

– Koekkoeksbloem (Lychnis flos cuculi),

de bloemvorm vertoont gelijkenis met een rad en wordt daarom in Vlaanderen in de volksmond ook wel Cathrienewiel genoemd.

– Aster en Chrysant bloeien nog rond haar gedenkdag en worden daarom ook Catharinebloemen genoemd.

 

 

 

 

 

 

 

Recept

– Catharinewiel-koekjes, zie www.sameneerlijketen.nl