De Groene kalender

Vieren of gedenken, in alle rust of met elkaar.

Laat je inspireren door oude gewoontes, groene symboliek, markante personen, inspirerende initiatieven, smaakvolle recepten, toepasselijke teksten, en praktische tips.

 

okt
16
vr
Gerardus Majella
okt 16 hele dag

16 oktober Gerardus Majella (1726-1755)

Tijd om noten te kraken

 

 

Het is typisch een dag van de oogst: ‘Op het feest van Sint-Gallus, doet de wind de noten vallen.’

 

In Frankrijk werd de oogst van druiven, appels en aardappels afgerond en ook in Zuid-Duitsland houdt men op deze dag nog allerlei oogstgebruiken in ere. De Italiaanse broeder Gerardus van Majella (‘Gallus’) was onder meer tuinman. Hij sloot zich in 1749 aan als lekenbroeder bij de orde van de Redemptoristen. Hij werd een bekende volksheilige en heilig verklaard in 1914 vanwege zijn liefdewerk en genezingen. In het Redemptoristenklooster in Wittum is in 1962 een veelbezochte Gerarduskapel gebouwd.

 

 

Recepten

Zie www.sameneerlijketen.nl in de rubriek ‘Heiligen’. Zie verder ook de rubriek scheppingsperiode / oogst.

 

 

 

Wereldvoedseldag
okt 16 hele dag

 

16 oktober Wereldvoedseldag

Stilstaan bij de oogst

 

Deze Wereldvoedseldag is een initiatief van de Verenigde Naties waaraan inmiddels meer dan 150 landen meedoen. Ook veel milieuorganisaties sloten zich bij dit initiatief aan.

Sinds 1981 krijgt op deze dag de productie van voedsel, het tekort aan voedsel en de verspilling van voedsel alle aandacht.

In Nederland is het idee ontwikkeld voor een zogenaamde ‘wereldmaaltijd’, zie www.werelddelen.nl.

 

Recepten

 

okt
18
zo
Lucas – evangelist
okt 18 hele dag

18 oktober Lucas – evangelist

Dieren weten beter

 

 

 

 

 

 

Traditiegetrouw begint op de feestdag van Lucas, de schrijver van het evangelie ‘volgens Lucas’, de oogst van stoofperen.

 

Sinds de 4e eeuw wordt Lucas afgebeeld als of met (gevleugelde) stier, os of kalf.

Het herinnert aan de bijbeltekst dat os en ezel beter de stal weten te vinden, dan de mensen (Jesaja 1,3). Op afbeeldingen zijn os en ezel in de kerststal te vinden.

 

 

 

 

 

 

 

 

okt
21
wo
Ursula
okt 21 hele dag

 

21 oktober Ursula van Keulen (ca. 453)

Stoof eens een kool

 

 

Rond Ursula bestaan vele legenden. Zij werd een bekende heilige in Keulen, waar zij is gedood samen met andere vrouwen.

In de middeleeuwen kwam haar verering tot bloei, bij de bouw van kerken en handel in relieken.

 

Zij is typisch een oogstheilige, waaraan men herinnerd wordt bij de oogst.

Op Ursula’s gedenkdag begon men het oogsten van de kolen, want het weer kan maar zo omslaan:

‘Doe met Ursula de oogst naar binnen, anders komt Judas (28 oktober) met sneeuw voor de pinnen.’

 

 

Recept

Kijk voor koolrecepten, soep, salade e.d. op sameneerlijketen.nl, gebruik de zoekfunctie: ‘kool’

okt
23
vr
Severinus
okt 23 hele dag

 

23 oktober Severinus van Keulen (ca. 403)

 … bied je fruit tijdig aan bij een mobiele pers …

 

 

Ook Severinus is een typische oogstheilige, die men verbindt met de oogst van appels.

Hij was bisschop in Keulen, is tijdgenoot van Martinus van Tours (11 november) en Ursula van Keulen (21 oktober), eveneens bekend in dat gebied.

Hij werd om hulp aangeroepen bij droogte.

Op de gedenkdag van Severinus begon het bereiden van appelwijn en cider.

 

 

 

Recept

Zie verder appelrecepten.

 

okt
28
wo
Simon en Judas
okt 28 hele dag

 

28 oktober Simon de Zeloot en Judas Taddeüs – apostelen

Benut je laatste kans

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Beide apostelen kregen een plaats op een kerkkalender, omdat ze nu eenmaal ‘oude heiligen’ zijn; hun namen worden in de Bijbel genoemd.

Van Simon bestaan relieken in Keulen. Met Judas wordt niet de beter bekende Judas Iskariot bedoeld, maar een ander (Johannes 14).

Simon en Judas worden samen in het veld afgebeeld en vinden ook samen de dood.

 

Hun gedenkdatum wordt verbonden met een late oogst en de verandering van het weer en de seizoenen, zoals in deze spreuk:

‘Als Simon en Judas gaan, komt de winter eraan.’

De laatste appels worden geoogst.

 

nov
1
zo
Allerheiligen
nov 1 hele dag

1 november Allerheiligen

In het licht van heiligen

 

 

De gedachtenis aan mensen als lichtende voorbeelden is in de westerse kerk terug te voeren tot de bouw van het Pantheon, herbouwd in de 2e eeuw nChr., een tempel aan ‘alle goden’ gewijd. Toen het gebouw door de Romeinse keizer omstreeks 600 aan paus Bonifacius IV geschonken werd, bracht deze er allerlei relieken van christelijke martelaren naar toe. Hij stelde een viering in om deze martelaren te gedenken op 13 mei, in de Paastijd. De kerk van het Oosten kende een dergelijke gedachtenisviering al sinds de 4e eeuw. Omstreeks 837 verplaatste paus Gregorius de viering naar 1 november en verruimde de gedachtenis tot alle heiligen.

Het Pantheon werd een kerkgebouw met in de koepel een cirkelvormige open ruimte. Door de koepel valt het licht naar binnen dat de donkere binnenruimte verlicht. Een dergelijk ‘hemels licht’ zien we terug op afbeeldingen van heiligen. Heiligen zijn te herkennen aan een gouden krans van licht rond of achter hun hoofd. De krans van licht doet denken aan de zon, als beeld van de Eeuwige, die zijn licht doet opgaan over alle mensen. Heiligen brengen ‘heil en verlichting’ door hun bijzondere levenswijze.

 

Vieren

– Zie www.scheppingvieren.nl / Allerzielen

 

Licht, geboren uit het duister

Licht dat ontstond in de wieg van de tijden

Licht dat bestaat, nog iedere dag.

Bron van warmte, energie

Bundel kleuren,

verbogen in het licht

van mensen

dat ons omgeeft.

(naar een tekst van Marijke de Bruine)

 

 

Recept

– Allerheiligenbrood, zie www.sameneerlijketen.nl

 

nov
2
ma
Allerzielen
nov 2 hele dag

2 November Allerzielen

Dankbaar gedenken met een lichtje, bloemen en goede geuren

 

 

Het vieren van Allerzielen gaat terug op de kloostertraditie van de benedictijnen in Cluny (Frankrijk). In 998 werd hier liturgisch vormgegeven aan een gedachtenisviering voor alle gestorven gelovigen. De viering kreeg in de 13e eeuw de naam Allerzielen.

Tegenwoordig wordt, los van levensovertuiging, op deze dag in veel breder verband aan de herdenking van geliefde doden aandacht geschonken. Begraafplaatsen en uitvaartondernemers organiseren lichtjesbijeenkomsten in allerlei vorm, waarbij de mogelijkheid wordt geboden stil te staan bij de betekenis en vruchten van elk mensenleven, dankbaar voor de oogst die dit leven bracht.

Het was gewoonte om speciale broodjes, ‘zielenbrood’ of krakelingen te eten.

Omstreeks dezelfde datum viert men steeds vaker Halloween, een feest dat in de keltische traditie bestond en later met Allerheiligen werd verweven. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Halloween )

 

Bloem

– de Chrysant is een bloem die in dit seizoen bloeit en begraafplaatsen in deze tijd siert. De bloem kreeg daarom de volksnaam Allerzielenbloem. Passende schikkingen, zie www.symbolischschikken.nl/ Gedachtenis

 

 

 

 

 

 

 

Vieren 

– Voor teksten rond Allerheiligen en Allerzielen, zie www.scheppingvieren.nl

 

 

Recepten bij Gedachtenis

· Allerheiligenbrood
· Rozemarijnboterkoek
Kwarktaart met maanzaadspiraal
. Troostvolle lavendelkoekjes
· Krakelingen, koekjes met een achtvorm

 

 

nov
11
wo
Martinus
nov 11 hele dag

11 november Martinus van Tours (ca. 316-397)

Een levensweg om te delen

 

 

We kennen Martinus als Sint Maarten die als militiar zijn mantel deelde met een bedelaar langs de weg. Hij koos voor vrede en verzoening. Een legende verhaalt dat Martinus door het volk tot bisschop werd gekozen maar dat eigenlijk niet wilde. Martinus verschuilt zich in een ganzenhok, maar als bewakers van het erf gaan ganzen ‘gakken’ bij bezoek: ze verraden Martinus, waardoor hij wordt gevonden.

Martinus werd een voorbeeld voor mensen vanwege zijn aandacht voor de armen, zijn afschuw van pracht en praal, en zijn gehechtheid aan eenvoud. Als bisschop leefde hij als een monnik.

Op de Domtoren in Utrecht staat een afbeelding van Martinus die zijn mantel deelt. De stad geeft rond deze vierdatum veel aandacht aan hem en de inspiratie die hij kan bieden, zie www.sintmaartenutrecht.nl .

Tjerk Ridder (www.tjerkridder.com) maakte een documentaire en een theatervoorstelling van zijn pelgrimage over het Martinuspad: vanaf Tours in Frankrijk via de Dom in Utrecht naar de Martinitoren in Groningen. De gedachte van het delen verbindt hij met het zoeken naar vrede en gerechtigheid voor een kwetsbare aarde en al wat daarop leeeft, van insecten, vogels, planten, tot mensen. In de documentaire krijgen voorbeelden van goede initatieven aandacht.

Op het feest van Sint Maarten worden boekweitpannenkoeken, de zgn. Sint-Maartenskoeken, gegeten. Martinus zou het boekweit hebben ingevoerd. In Zeeland bakt men wafels met vijf hartjes.

 

   

 

November is van oudsher de slachtmaand. Vee dat buiten geen voedsel vindt werd naar binnen gehaald om geslacht te worden omdat bijvoeren in de winter te kostbaar zou zijn: Op Sint-Martijn slacht de arme zijn zwijn.

 

Recept

– Wafels, boekweitpannenkoeken en meer, zie www.sameneerlijketen.nl

 

 

 

nov
17
di
Elisabeth van Thüringen / Hongarije
nov 17 hele dag

17 november Elisabeth van Thüringen (1207-1231)

Liefde delen: brood, vis en rozen 

 

Elisabeth van Thüringen is ook bekend als Elisabeth van Hongarije. In navolging van Franciscus en Clara van Assisi wijdt deze koningsdochter haar leven aan het verzorgen van zieken en bedelaars. Zij wordt vaak afgebeeld met brood, vis of een kan. Een legende verhaalt hoe haar man haar ‘betrapte’ bij het uitdelen van brood aan de armen: dat hoort een koningsdochter toch niet te doen? De broodjes veranderden in rozen.

 

roos
rozen

 

Schikken 

– Voor rozen, zie www.symbolischschikken.nl, onder planten en symboliek

 

brood

 

Recept

– Voor Elizabeth-broodtaart, zie www.sameneerlijketen.nl

 

 

 

 

brood