De Groene kalender

Vieren of gedenken, in alle rust of met elkaar.

Laat je inspireren door oude gewoontes, groene symboliek, markante personen, inspirerende initiatieven, smaakvolle recepten, toepasselijke teksten, en praktische tips.

 

mei
1
vr
Maria – Meimaand
mei 1 hele dag

 

Maria-Meimaand

Bloemen, Meiwijn en Geurende kruiden

 

 

Rond 1 mei werd het voorjaarsfeest ter ere van de Romeinse godin Flora gevierd, godin van de lente en de bloemen.

In 1579 begon Carolus (Karel) Borremeus, aartsbisschop van Milaan en later heiligverklaard, dit algemeen geliefde voorjaarsfeest om te buigen naar een katholiek feest waarin Maria een centrale plaats heeft. Dit feest werd in de 18e eeuw door de Jezuïeten in Italië verder uitgebouwd tot een hele maand: Maria-meimaand, waarbij men op 1 mei (Dag van de arbeid) in het bijzonder Jozef, de timmerman (arbeider), eert.

Tot op vandaag krijgt Maria in de meimaand alle aandacht. In kerken en kapellen richt men zich tot Maria in gebed en zien we extra bloemenhulde bij Mariabeelden.

De naam Mei gaat terug op nog een andere Romeinse godin, Maia, godin van vruchtbaarheid, liefde en ontluikend leven.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

meidoorn

 

Bloemen

Er zijn veel bloemen die deze maand bloeien, in de volksmond Maria-bloemen genoemd. Ze dragen vaak de kleuren wit en blauw.

Witte bloemen herinneren aan haar ongereptheid (‘maagdelijkheid’): stevige witte rozen en lelies, maar ook kwetsbare madeliefjes en margrieten.

Blauwe bloemen verwijzen naar haar hemelse status (‘hemelse’ koningin), het blauw van de hemel, het is een ‘dure’ kleur. Voorbeelden van blauwe Maria-bloemen: vergeet-mij-niet, korenbloem, zwaardlelie, viool, bernagie, akelei en erepijs.

Zie www.symbolischschikken.nl (opgenomen onder ‘bijzondere thema’s)

 

lievevrouwebedstro

 

Kruiden

– Lievevrouwebedstro, Galium odoratum

– Echt walstro, Galium verum, Onze lieve vrouwe bedstro

Een legende verhaalt dat Maria deze kruiden een heerlijke geur gaf, toen Jozef ze voor haar had verzameld als bedstro. De geur van Lievevrouwebedstro is gedroogd het sterkst. De volksnaam mottenkruid herinnert aan de gewoonte om met de geur van het kruid motten weg te houden uit de linnenkast.

 

Recepten

Beide kruiden worden gebruikt voor het kruiden van zogenaamde meiwijn, bowl en likeur. De bloemen zijn te gebruiken in thee.

Zie verder www.sameneerlijketen.nl

 

Vieren

Zie ook  www.scheppingvieren.nl

mei
12
di
IJsheiligen
mei 12 – mei 14 hele dag

12,13,14 mei IJsheiligen: Pancratius, Servatius, Bonifatius

Nachtvorst en toch een groen graf

 

Pancraas, Servaas en Bonifaas, zij geven vorst en ijs helaas

Voor de nachtvorst zijt gij niet beschermd, totdat Servatius zich ontfermt

Tot Bonifaas, die strenge baas, wees voor vrucht op vorst beducht

 

 jasmijn

 

Pancratius, Servatius en Bonifatius worden beschouwd als ‘ijsheiligen’ en achtereenvolgens op 12, 13 en 14 mei herdacht. Allerlei tuin- en weerspreuken herinneren aan hen. Nachtvorst kan in het late voorjaar fnuikend zijn voor bloesems van vruchtbomen. Met het buitenzetten van potplanten kan men daarom maar beter wachten tot na de IJsheiligen.

Pancratius van Rome en Bonifatius van Tarsus waren tijdgenoten. Bonifatius werd omstreeks 306/307, vier jaar na Pancratius, onthoofd in Rome. Niet te verwarren met ‘onze’ Sint Bonifatius die bij Dokkum werd vermoord (754).

Over Servatius – eerste Nederlandse bisschop – gaat de legende dat hij in 384 zijn bisschopszetel wilde verplaatsen van Tongeren naar Maastricht. Onderweg overleed hij. Toen hij in Maastricht werd begraven, bleef zijn graf groen. De Sint-Servaas kerk in Maastricht herinnert aan hem.

 

 sering

 

Bloem

– De Sering wordt ook Servaasbloem genoemd omdat het begin van bloei van deze geurende struik zo rond deze dagen, de IJsheiligen, ligt.

 

 

mei
15
vr
Isidorus van Madrid
mei 15 hele dag

15 mei Isidorus van Madrid (ca. 1070-1130)

– De kachel uit, de zon neemt het over

– De boerenheilige deelt, wat hij heeft

 

Isidoor voorbij, noordenwind voorbij

Isidoorke thuis, uit het fornuis

Vroeger was het houtgestookte fornuis de warmtebron voor het hele huis. Rond 15 mei werd het fornuis niet meer doorlopend gestookt (in Spanje).

 

Isidoor

 

Isidorus was een eenvoudige boerenknecht. Hij werd patroon van landbouwers en tuinders. Ook is hij patroon van de stad Madrid. Wat nu een park is in deze stad, zou voorheen het land geweest zijn dat Isidorus als boerenknecht bewerkte.

Legenden verhalen hoe bijzonder hij was. Zo leidden engelen de ploeg met ossen als Isidoor aan het bidden was. Ook schoot hij hongerende vogels te hulp met het zaad dat bestemd was voor een nieuwe graanoogst. De zakken raakten erdoor half leeg. Maar toen Isidorus het zaad ging zaaien waren de zakken weer gevuld. Het leverde de verraste landheer opnieuw een overvloedige oogst. Een ander verhaal van overvloed speelde rond een feestelijke maaltijd. Isidorus was uitgenodigd maar kwam te laat: er was nog maar één brood over. Isidorus was in gezelschap van arme mensen en besloot het brood te delen: er was genoeg voor iedereen en er bleef nog een volle mand brood over.

 

graan op aarde

 

Recept

Isidorusringen, eenvoudig Spaans gebak met broodmeel,

zie www.sameneerlijketen.nl

 

jun
1
ma
Thomas Berry
jun 1 hele dag

1 juni Thomas Berry (1914-2000)

Verwevenheid van leven

 

Het universum is een gemeenschap van subjecten, niet een verzameling van objecten.”

 

 

Thomas Berry was een religieus lid van de congregatie van Passionisten en tevens theoloog en cultuurhistoricus. Vanuit de zorg voor de schepping benadrukte hij de verwevenheid van al het leven op aarde. Voor bovenstaand citaat en meer over Thomas Berry, zie de website van de Konferentie van Nederlandse religieuzen, op www.knr.nl onder duurzaamheid / heiligen en helden.

 

jun
3
wo
Kevin van Ierland
jun 3 hele dag

 

3 juni Kevin van Ierland († 618)

Bewogen door een vogel

 

“In het besef te zijn verweven met het netwerk van eeuwig leven, werd hij met ontferming bewogen

(Semanues Heany)

 

vogel

Sint Kevin was een Ierse kluizenaar die het klooster Glendalough stichtte. Dit klooster is nog steeds te bezoeken.

 

 

 

 

 

 

 

vogel

Vele legenden verhalen van zijn band met vogels, dieren, bomen en water.

Een fameus verhaal: een merel maakt een nest in zijn open hand terwijl hij langdurig aan het bidden is!

Zie www.knr.nl onder duurzaamheid / heiligen en helden.

jun
7
zo
Seattle
jun 7 hele dag

7 juni Seattle (1786-1866)

Een indiaan in de kloostertuin

 

 

Hoe kun je de lucht, de warmte van het land kopen of verkopen? Dat is voor ons moeilijk te bedenken.

Als wij de prikkeling van het water niet kunnen bezitten, hoe kunt u het van ons kopen?”

 

   

 

De Indiaan Seattle houdt in 1854 als chief (opperhoofd) van de Suquamish- en Duwanisch indianen een toespraak wanneer blijkt dat de blanke kolonisten met geld land van de Indianen willen kopen. Die toespraak is een pleitrede voor een andere kijk op aarde en leven. Zijn woorden maken indruk en krijgen grote bekendheid. Er spreekt een levensvisie uit waarin de mens onderdeel is van de natuur, en er niet naast of boven staat.

Chief Seattle zette zich in voor een vreedzaam overleg, werd in 1848 christen en bleef door alle partijen gerespecteerd om zijn inzet voor de aarde en voor de vrede.

Van de toespraak bestaan verschillende versies, zie Wikipedia. Ook kan men diverse gesproken fragmenten beluisteren via You Tube.

 

indianennetel bergamot /  indianennetel

 

Bloem

Indianenetel: In de gedachtenisborder van de Hof van Lof in Megen is ter nagedachtenis aan Chief Seattle een zogenaamde Indianenetel geplant, een volksnaam voor de Bergamotplant Monarda sp.

jun
9
di
Columbanus van Iona
jun 9 hele dag

9 juni Columbanus van Iona (ca. 521-597)

Keltisch groen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ColumbaIn 563 stichtte Columba op het Schotse eiland Iona een klooster dat een centrale functie kreeg binnen het Keltische Christendom. In ca. 800 werd er het Book of Kells geschreven, een van de oudste Keltische handschriften. Men vindt er prachtig versierde Keltische motieven waarin mens en natuur verweven zijn in geometrische vormen.

Het eiland wordt tegenwoordig bewoond door de Iona-communiteit en trekt vele bezoekers. Ook in Nederland zijn mensen lid van deze communiteit en op dit gemeenschapsleven betrokken. Jaarlijks vernieuwen zij hun gelofte, op 9 juni. Zie voor wat dit betekent de Nederlandse Iona groep.

Als kern van de christelijke Keltische spiritualiteit noemt men: presentie, poëzie en pelgrimage. Concreet geeft de groep hieraan vorm door “plekken en momenten te creëren, waar (Keltische) spiritualiteit ervaren kan worden: ruimte geven, gebrokenheid delen, heling ervaren, op weg gaan.”

In gebeden en liederen resoneert heel de schepping mee.

 

Vieren

Gebed voor onderweg

Op pad zijn met U, Schepper God,

is op pad zijn in Uw wereld,

vol wonderen en zó mooi.

In horizon en zee de eeuwigheid vermoeden,

en onder mij de aarde en de rots.

 

Op pad zijn met U, broeder Jezus,

is op pad zijn met uw vrienden,

elkaar ontmoeten, samen verder gaan,

en op het kruispunt afscheid nemen,

wetend dat U met ons allen bent.

 

Op pad zijn met U, Heilige Geest,

is op pad zijn met de wind,

is dansen op onstuimige muziek

en dan zo uw lied zingen,

dat anderen het kunnen horen.

Chris Polhill (zie: www.scheppingvieren.nl)

 

 

jun
13
za
Antonius van Padua
jun 13 hele dag

13 juni Antonius van Padua (ca. 1195-1231)

Vissen luisteren

 

 

Antonius van Padua is een volgeling van Franciscus van Assisi. Hij preekt voor de vissen die massaal naar hem komen luisteren, en zo wordt hij dikwijls afgebeeld, zoals Franciscus voor de vogels preekte.

Antonius is de beschermheilige van onder meer aardbeiverkopers. Rond zijn sterfdag zijn er volop aardbeien te oogsten.

 

Recept

– Voor haringsalade en andere recepten, zoals aardbeiendroom, Antoniustaart, en Watervis,

zie www.sameneerlijketen.nl, in de aparte rubriek ‘Heiligen’

 

 

jun
24
wo
Johannes de Doper
jun 24 hele dag

24 juni Johannes de Doper (ca. 30 nChr.)

Zonnewende

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Johannes de Doper, voorloper en wegbereider van Jezus, wordt zes maanden voor de geboorte van Jezus herdacht (zie Lucas 1, 26-28). De geboortedatum van Sint-Jan werd vastgesteld rond de Zonnewende, herinnerend aan een bijbeltekst uit Johannes 3, 30: “Hij (Jezus) moet groter worden, en ik (Johannes) kleiner”. Omstreeks 24 juni neemt immers de zon in kracht af om op 24 december weer met kracht de aarde te verlichten. Johannes met zijn eigen levensstijl riep op tot omkeer en doopte de mensen die daaraan gehoor gaven met water.

 

Kruid

St Janskruid Hypericum perforatum

Verschillende kruiden dragen als volksnaam Sint-Janskruid omdat ze rond deze dag bloeien, zoals margriet.

Een legende verhaalt dat de duivel de geneeskracht van het Sint-Janskruid heeft willen breken door met zijn klauwtjes gaatjes in het blad te prikken (vandaar de naam perforatum). In de bladeren zitten oliekliertjes die op gaatjes lijken. Als je de knoppen tussen je vingers wrijft, komt er rood sap uit. Men zag hierin een verwijzing naar het bloed dat vloeide toen Johannes onthoofd werd.

 

Janskruid

 

Vieren: zegen

Het kruid werd beschouwd als een heilig kruid om het kwade te weren. Sint-Janskruid, vaak samen met ander kruiden gebundeld in een Sint-Janstros, wordt nog steeds als ritueel kruid gebruikt. Kransen en kruidenbundels worden op deze dag gezegend.

 

Vieren: bron

Bron van het zijnde,

groot zijt Gij,

eeuwig oneindig,

en zo nabij.

tekst: Gert Landman, Liedboek 987

zie ook: www.scheppingvieren.nl 

 

Recepten

– Sint-Janssalade met aalbessen

– Johannesbroodrepen

– “Met Sint-Jan nieuwe aardappelen in de pan”: spreekwoorden en gebruiken herinneren aan de betekenis van St. Jan in relatie tot de seizoenen; bedenk ook dat na Sint-Jan asperges en rabarberstelen niet meer worden geoogst.

– Sint Janskruidwijn: het verse kruid is niet geschikt in voedsel en drank, het gedroogde kruid is wel bruikbaar, bijvoorbeeld in thee of in een Sint-Janskruidwijn met citroenmelisse.

– Sint-Jansolie: een huismiddel bij wondjes. Er zijn nog steeds kloosters waar men Sint-Jansolie bereidt door de bloemen en bloemknoppen in olie enige tijd te laten staan. De olie krijgt een rode kleur. Van de olie gaat een verbrandende werking uit. Daarom mag de geoliede huid niet aan zonlicht wordt blootgesteld:

(zie www.sameneerlijketen.nl )

 

 

jun
29
ma
Petrus en Paulus
jun 29 hele dag

29 juni Petrus (de apostel, ca. 20-64) en Paulus (de apostel, ca. 20-67)

Peen en Peulen

 

De dag van Petrus en Paulus, afgekort als P&P, herinnert aan de kloostertraditie om die dag Peen en Peulen te eten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Recept

Link naar Peen en peulen of wortelsalade, www.symbolischschikken.nl